NL Store View
Jouw complete kennisbank over voedselallergieën
Probeer een andere zoekterm of blader door de categorieën.
Voedselallergie is een abnormaal sterke reactie van het afweersysteem op eiwitten in ons voedsel. Deze eiwitten, die we allergenen noemen, worden door het lichaam ten onrechte als indringers gezien die onschadelijk moeten worden gemaakt.
Bij kinderen: 5-7% van zuigelingen en jonge kinderen
Bij volwassenen: 2-3% van de volwassen bevolking
Vrijwel alle voedingsmiddelen van plantaardige en dierlijke oorsprong bevatten eiwitten. Bij een voedselallergie reageert het lichaam met het vormen van antistoffen, ook wel IgE (Immunoglobuline E) genoemd. Dit proces heet sensibilisatie.
De darmen en het afweersysteem zijn op jonge leeftijd nog niet volledig ontwikkeld. Daardoor kunnen eiwitten nog niet goed worden afgebroken. Deze grotere eiwitdeeltjes worden in het bloed opgenomen en kunnen dan een voedselallergie veroorzaken. Gelukkig groeit een groot deel van de kinderen over hun allergie heen:
Er zijn twee belangrijke factoren die een rol spelen bij het ontstaan van voedselallergie. Beide moeten aanwezig zijn om de allergie tot uiting te laten komen:
Allergieën zijn meestal erfelijk. Iemand kan aanleg voor allergie hebben zonder klachten te ontwikkelen. De kans op het ontwikkelen van een allergie hangt af van je ouders:
Alleen erfelijke aanleg is niet genoeg om allergisch te worden. Er is ook contact met het allergene voedingsmiddel nodig. Bij het eerste contact treedt sensibilisatie op - het gevoelig worden voor dat bepaalde allergeen. Vanaf dat moment reageert iemand allergisch.
Je kunt op elke leeftijd een voedselallergie ontwikkelen, maar het komt het meest voor op zuigelingenleeftijd. Ook kan een allergie die je als kind had, later in je leven weer terugkomen.
Voedselallergie kan verspreid over het hele lichaam klachten geven. De ernst en het type klachten verschillen per persoon. Hieronder een overzicht van mogelijke symptomen per orgaansysteem:
| Categorie | Symptomen |
|---|---|
| Huidklachten | Roodheid, jeuk, galbulten, herhaalde aanvallen van jeukende bulten, eczeem |
| Oogklachten | Jeuk, roodheid van oogslijmvliezen, tranen, vochtophoping onder de ogen |
| Angioedeem | Plaatselijke vochtophopingen, vooral in het gezicht; zwelling kan levensbedreigend zijn |
| Bovenste luchtwegen | Verstopte neus, jeuk, loopneus, niezen, vochtophoping rond strottenhoofd, heesheid, droge hoest |
| Onderste luchtwegen | Hoesten, benauwdheid, kortademigheid, piepende ademhaling, samengetrokken tussenribspieren |
| Oraal allergiesyndroom | Blaasjes/zwelling van de lippen, tong, keel of verhemelte, jeuk in mond |
| Maagdarmklachten | Misselijkheid, buikpijn, brandend maagzuur, overgeven, diarree of juist obstipatie |
| Hart- en vaatklachten / Anafylaxie | Snelle pols (soms trage pols bij anafylaxie), lage bloeddruk, duizeligheid, flauwte, bleekheid, zweten, bewusteloosheid (shock) |
| Overige klachten | Samentrekken baarmoeder, gevoel van naderend onheil, gedragsveranderingen, ontsteking van oog en middenoor |
De ernst van een allergische reactie kan variëren van mild (bijv. jeuk) tot levensbedreigend (anafylaxie). Als regel geldt: hoe sneller de reactie optreedt, hoe ernstiger het verloop kan zijn.
Er zijn verschillende methoden om een voedselallergie vast te stellen. Meestal wordt een combinatie van onderzoeken gebruikt voor een betrouwbare diagnose.
Wat gebeurt er? Er wordt een beetje bloed afgenomen waarin specifiek IgE wordt bepaald.
Voordelen:
Beperkingen:
Wat gebeurt er? Druppels van extracten van mogelijke allergenen worden op de huid gedruppeld. Daar wordt vervolgens doorheen geprikt. Na 15-20 minuten wordt de prikplaats beoordeeld op een reactie.
Prik-priktest: Bij deze variant wordt eerst in het verse product en dan met dezelfde prikker in de huid geprikt. Deze test wordt uitgevoerd als er een vermoeden is dat een vers voedingsmiddel de klachten veroorzaakt.
Let op: Beoordeling bij eczeem vereist kennis en ervaring.
Wat gebeurt er? Dit is in de praktijk het doorslaggevende onderzoek:
Belangrijk: Bij vermoeden van een ernstige reactie moet een provocatietest onder medische begeleiding plaatsvinden. Schakel een diagnostisch werkend diëtist in voor begeleiding.
Dit is de "gouden standaard" - de meest betrouwbare test op allergie.
Wat gebeurt er?
Beschikbaarheid: Deze test vindt nog zeer beperkt plaats op een speciale afdeling van een ziekenhuis. Bij eczeem is de reactie vaak niet onmiddellijk duidelijk.
Met de resultaten uit de verschillende onderzoeken kan de arts een diagnose stellen. Onderzoeken kunnen al bij zuigelingen van enkele weken worden uitgevoerd. Het zo vroeg mogelijk stellen van de diagnose is belangrijk om tijdig preventieve adviezen te kunnen geven.
Vraag je je af of je (ernstig) allergisch bent? In Nederland begin je altijd bij je huisarts. De huisarts kan op basis van je klachten een eerste inschatting maken, advies geven over hoe je met je klachten omgaat, en je zo nodig doorverwijzen naar een specialist.
Dat hangt af van je klachten en van hoe de zorg in jouw regio is georganiseerd. Vaak gaat het om een van deze specialisten:
Voor een afspraak bij een allergiespecialist heb je een verwijzing van je huisarts nodig.
Onze kennispartner Alles over allergie heeft een handige zoektool waarmee je allergiecentra, allergieklinieken en gespecialiseerde ziekenhuisafdelingen in jouw regio vindt. Je kunt zoeken op plaatsnaam of postcode en filteren op type allergie en maximale reisafstand.
2-3% van de kinderen in het eerste levensjaar krijgt een koemelkallergie
~80% is ervan af rond hun 4e levensjaar (basisschoolleeftijd)
Koemelkallergie is de meest voorkomende allergie bij baby's. Het wordt veroorzaakt door een reactie van het afweersysteem op koemelkeiwitten. Als je kind koemelkallergie heeft, ziet het immuunsysteem deze eiwitten onterecht aan als een bedreiging en maakt het antistoffen aan.
Koemelkallergie ≠ Lactose-intolerantie
Koemelkallergie: Allergisch voor eiwitten in melk (immuunsysteem betrokken)
Lactose-intolerantie: Kan de suiker in melk (lactose) niet goed verteren (enzymtekort)
Koemelkallergie kan vervelende klachten geven en er bestaat een kans op een ernstige allergische reactie. Mogelijke symptomen zijn:
De allergie gaat op latere leeftijd vaak vanzelf over. Rond het 4e levensjaar is ongeveer 80% van de kinderen eroverheen gegroeid.
2% van alle kleine kinderen heeft kippenei-allergie
Op 4-jarige leeftijd zijn de meeste kinderen ervan af
<1% van alle volwassenen blijft allergisch
Allergie voor kippenei komt relatief vaak voor bij kleine kinderen. Het goede nieuws is dat de meeste kinderen eroverheen groeien. Eieren kunnen verwerkt zijn in heel veel soorten levensmiddelen, wat het vermijden soms lastig maakt.
Het kan uitmaken of een ei rauw of gekookt wordt gegeten:
Eieren kunnen verwerkt zijn in veel producten zoals gebak, pasta, mayonaise en bepaalde vaccinaties. Lees altijd de ingrediëntenlijst!
Pinda is een berucht en veel onderzocht allergeen. Een minimale hoeveelheid kan bij sommige mensen al tot ernstige reacties leiden. Pinda geeft het vaakst aanleiding tot anafylaxie.
De meest voorkomende reacties na het eten van pinda zijn:
Tintelend gevoel in de mond geeft vaak een eerste waarschuwingssignaal voor anafylaxie
Urticaria (huiduitslag) kan het begin van anafylaxie aangeven
In tegenstelling tot bijvoorbeeld koemelk- of eierallergie, groeien mensen meestal niet over pinda-allergie heen. De allergie blijft vaak levenslang bestaan.
Een notenallergie is een overreactie van het immuunsysteem op eiwitten die van nature in noten aanwezig zijn. Het immuunsysteem beschouwt deze eiwitten als schadelijk en reageert door stoffen zoals histamine vrij te geven.
(technisch gezien een peulvrucht)
Boomnoot
Boomnoot
Boomnoot
Boomnoot
Boomnoot
Boomnoot
Notenallergieën kunnen ernstig zijn. Zelfs een kleine hoeveelheid van de noten kan een reactie veroorzaken.
Soja behoort tot de peulvruchten en is een van de belangrijkste voedselallergenen. Gedroogde sojabonen bevatten ongeveer 35% eiwit, wat het een goede en goedkope vleesvervanger maakt.
Vooral jonge kinderen met atopisch eczeem kunnen soja-allergie ontwikkelen. Kinderen met eczeem én verdenking van voedselallergie hebben 1-4% kans op soja-allergie.
Nadat kinderen 1 tot 2 jaar soja uit hun dieet hebben geschrapt, blijken zij soja vaak weer te kunnen verdragen.
Sojamelk is niet altijd geschikt ter vervanging van flessenmelk bij zuigelingen en peuters met koemelkallergie.
Bij lactose-intolerantie is sojamelk verrijkt met calcium wél geschikt als vervanger.
Tarwe-allergie: Allergische reactie via IgE-antistoffen
Coeliakie: Overgevoeligheid voor gluten (geen allergie)
Soms treden klachten bij tarweconsumptie alleen op na inspanning van 10-60 minuten. Dit is een bijzondere vorm van tarwe-allergie.
Bij tarwe-allergie worden andere granen meestal wel goed verdragen. Dit in tegenstelling tot bij coeliakie, waar alle glutenbevattende granen vermeden moeten worden.
Ongeveer 0,1-0,2% van de kinderen en volwassenen heeft een visallergie
Visallergie komt vaker voor in landen waar men veel vis eet
Het allergene eiwit in vis is zeer hittestabiel. Dat betekent dat het eiwit allergeen blijft, ook na koken of bakken. Je kunt dus niet door koken of bakken de allergie 'onschadelijk' maken.
Meestal groeit iemand met visallergie er niet overheen. De allergie blijft vaak levenslang bestaan.
Ongeveer 1% van de bevolking heeft een allergie voor vis of schaaldieren
Komt het meest voor bij volwassenen
Na pinda's en noten is schaaldierenallergie de meest voorkomende oorzaak van anafylaxie.
Ook aanraken en het inademen van stoom tijdens de bereiding van schaaldieren kunnen allergie veroorzaken.
Ook olie die verontreinigd is met resten van schaaldieren kan aanleiding tot reacties geven.
Sesamzaad wordt als hele zaadjes gegeten, bijvoorbeeld ter versiering van brood. De zaadjes bestaan voor ongeveer 50-60% uit olie.
Sesamzaadallergie is een nare, heftige allergie. Het zaadje kleeft heel makkelijk ergens aan vast. Daardoor is het allergeen lastig te vermijden.
Sesamzaad kan een hele waaier aan reacties veroorzaken:
Anafylaxie is een acute, ernstige allergische reactie die het hele lichaam kan betreffen en potentieel levensbedreigende is. De reactie kan binnen enkele minuten ontstaan na contact met een allergeen.
Elke anafylaxie is een allergische reactie, maar niet elke allergische reactie is anafylaxie. Het verschil zit vooral in hoeveel van je lichaam meedoet.
De klachten blijven meestal beperkt tot één gebied: je huid, je ogen, je neus en luchtwegen, of je maag en darmen. De klachten kunnen mild tot vervelend zijn, maar zijn niet direct levensbedreigend.
Je hele lichaam reageert, dus er kunnen overal tegelijk verschijnselen optreden. Zodra de luchtwegen of de bloedsomloop meedoen, is het een medisch noodgeval.
Zodra er naast huid- of maagdarmklachten ook ademhalingsproblemen (zwelling van tong of keel, benauwdheid, hese stem) of klachten van hart en bloedvaten (lage bloeddruk, duizeligheid, bleekheid, flauwvallen) bijkomen, spreken we van anafylaxie. Wacht dan niet af: handel direct volgens het stappenplan hieronder.
Anafylaxie wordt het vaakst uitgelokt door vier groepen triggers:
Bij kinderen vooral kippenei, koemelk, tarwe en pinda. Bij volwassenen vaker pinda’s, noten, sesamzaad, tarwe en schaal- of schelpdieren.
Een steek van een bij of wesp. In Europa krijgt tot 7,5% van de mensen die gestoken worden een anafylactische reactie.
In Europa zijn NSAID’s (zoals ibuprofen) na opioïden de meest voorkomende oorzaak van allergische reacties op medicijnen.
Bijvoorbeeld in handschoenen en condooms. Zie ook het onderwerp Kruisreacties.
Onze kennispartner Alles over allergie heeft een uitgebreid artikel over het herkennen van anafylaxie en snel handelen, inclusief een overzichtelijke infographic.
Luchtwegen & Ademhaling:
Hart & Vaatstelsel:
Adrenaline (ook wel epinefrine genoemd) is het enige medicijn dat een anafylactische reactie kan stoppen. Het vermindert de zwelling, opent de luchtwegen en helpt de bloeddruk te herstellen, meestal binnen enkele minuten. Wie risico loopt op anafylaxie krijgt daarom adrenaline noodmedicatie voorgeschreven om altijd bij zich te dragen.
Auto-injector (“adrenalinepen”) – een automatische injectiespuit voor eenmalig gebruik die je in de buitenkant van het bovenbeen zet. Dit is in Nederland de meest voorgeschreven vorm.
Neusspray – een adrenalineneusspray voor eenmalig gebruik, zonder naald. Deze is bedoeld voor mensen aan wie de neusspray is voorgeschreven.
Welke vorm en welke sterkte je krijgt, bepaalt je arts. Dat hangt onder meer af van je leeftijd en lichaamsgewicht.
De hoofdlijn is bij alle merken hetzelfde, maar details verschillen – bijvoorbeeld de kleur van de veiligheidsdop en hoe lang je de injector op zijn plaats moet houden. Volg daarom altijd de instructie van jóuw injector: de bijsluiter, de instructievideo van de fabrikant, of de uitleg die je van je arts of apotheker kreeg. Oefen dit ook met een trainer-injector vóórdat je het nodig hebt.
Bij een adrenalineneusspray verwijder je de beschermkap, breng je het mondstuk in één neusgat in en druk je de plunjer stevig in. Ook hierna geldt: altijd direct 112 bellen. Volg de instructie in de bijsluiter van je eigen spray.
In Nederland zijn verschillende merken adrenaline auto-injectoren op de markt, waaronder EpiPen®, Jext®, Emerade® en Anapen®. Daarnaast is er de adrenalineneusspray EURneffy®. Elk merk heeft een eigen bedieningswijze en eigen instructiemateriaal.
Mensen met een pollenallergie of latexallergie hebben vaak een allergie voor bepaalde fruitsoorten, groenten of noten. Dit noemen we 'kruisreactie'.
Het immuunsysteem kan soms geen onderscheid maken tussen eiwitten, omdat deze sterk op elkaar lijken. Dit kan voorkomen tussen:
70% van de voedselallergieën zijn in verband te brengen met pollen (paraberksyndroom).
De meest voorkomende klacht hierbij is:
Appel, hazelnoot, wortel, aardappel, selderij, kers, peer, walnoot
Selderij, wortel, venkel, peterselie, koriander, mosterd
Aardappel, tomaat, tarwe, pinda
Geitenmelk, schapenmelk, rundvlees
Boomnoten, sojabonen, groene bonen, groene erwten, linzen, lupine
Soja, pinda
Banaan, avocado, kiwi, kastanje, papaja, vijgen (aardappel, tomaat)
Schaaldieren (bijv. garnaal, kreeft), weekdieren (bijv. mossel, inktvis, wijngaardslak), meelworm, sprinkhaan
Kat
Onze kennispartner Alles over allergie stelt een uitgebreid overzicht van de meest voorkomende kruisreacties gratis beschikbaar als pdf – overzichtelijk per allergie (boompollen, graspollen, bijvoet, huisstofmijt, latex en koemelk). Handig om uit te printen of op je telefoon te bewaren.
Download het kruisreactie-overzicht (pdf) →
Overzicht van Alles over allergie, tot stand gekomen in samenwerking met mw. J. van der Velde-Elbersen, diëtist gespecialiseerd in voedselovergevoeligheid, en allergologen van het Allergiecentrum Zuid-Nederland in Tilburg.
Niet iedereen met een allergie krijgt automatisch kruisreacties. Het is individueel en kan in de loop van de tijd veranderen. Schakel altijd een specialist in bij twijfel.
Sommige mensen met OAS kunnen het voedsel wel verdragen als het verhit is (bijv. appelmoes in plaats van rauwe appel), omdat de eiwitstructuur verandert door verhitting.
Informatie over verschillende soorten allergieën – onze kennispartner
Bezoek website →Onze kennispartner Alles over allergie heeft uitgebreide artikelen over allergievormen die verder gaan dan voedselallergie. Wil je meer weten over een specifiek onderwerp? Dan lees je daar verder.
Belangrijke wetenschappelijke publicatie over voedselallergieën
Lees de publicatie →Bij spoed (anafylaxie): Bel direct 112
Bij vragen over allergieën: Neem contact op met je huisarts
Voor diagnose: Vraag een verwijzing naar een allergoloog
Voor dieetadvies: Raadpleeg een gespecialiseerd diëtist
De informatie in deze Lewisepedia is verzameld uit betrouwbare bronnen en bedoeld voor algemene voorlichting. Deze informatie vervangt geen professioneel medisch advies. Neem bij vragen of klachten altijd contact op met een arts of andere gekwalificeerde zorgverlener.
EN Store View